Naukowcy zbadali ząb trzonowy z jadeitową inkrustacją, należący do przedhiszpańskiej kolekcji w Gwatemali. Tomografia wskazuje, że zabieg wykonano za życia pacjenta. To pierwszy udokumentowany przypadek takiej ozdoby na powierzchni żującej tylnego zęba u dawnych Majów.
Analizowany ząb to pierwszy stały dolny trzonowiec przechowywany w kolekcji osteologicznej Muzeum Popol Vuh przy Universidad Francisco Marroquín w Gwatemali. W miejscu, gdzie zbiegają się cztery główne guzki zęba, badacze znaleźli starannie przygotowany otwór. Osadzono w nim fragment jadeitu, przymocowany materiałem cementującym.
Elma Vega-Lizama, antropolożka stomatologiczna z Autonomicznego Uniwersytetu Jukatanu i współautorka badania, oceniła wykonanie jako czyste i dobrze przeprowadzone. Analiza została opublikowana w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”.
Zabieg wykonano za życia
Żeby ustalić, czy modyfikacji dokonano przed śmiercią pacjenta, zespół zastosował tomografię komputerową wiązki stożkowej. Obrazy pokazały rozległe zwapnienie dystroficzne komory miazgi. Jest ono biologiczną reakcją zęba, która wskazuje, że w chwili umieszczania inkrustacji był on żywy.
Komora miazgi zachowała się dobrze, a jej cechy są zgodne z zębem młodej dorosłej osoby. Badacze nie ustalili jednak dokładnego celu zabiegu. Rozważają funkcję leczniczą lub łagodzącą dolegliwości, ale nie wykluczają, że modyfikacja miała nietypowe znaczenie symboliczne. Nie można z całą pewnością stwierdzić, czy jadeitowa wstawka miała wypełniać ubytek próchnicowy.
Nietypowe miejsce inkrustacji
Dotychczas opisywane modyfikacje zębów u Majów dotyczyły przede wszystkim przednich zębów, między innymi siekaczy i kłów. Zwykle wiązano je z wyglądem lub tożsamością społeczną. W tym przypadku ozdobę umieszczono na tylnym zębie, na powierzchni używanej do żucia. To sprawia, że jej rola nie sprowadza się w oczywisty sposób do dekoracji.
Autorzy określają znalezisko jako pierwszy udokumentowany przypadek inkrustacji na powierzchni żującej tylnego zęba u dawnych Majów. Ich zdaniem poszerza ono wiedzę o praktykach dentystycznych tej cywilizacji i pokazuje, że mogły być bardziej różnorodne, niż dotąd zakładano.
Rzadkie ślady leczenia zębów
Odkrycie jest szczególne także dlatego, że wśród ludności Mezoameryki próchnica i ropnie występowały często, a dowodów na zabiegi mające przynosić ulgę jest niewiele. Badacze przypominają jednocześnie, że Majowie posługiwali się technikami wiercenia zębów. Zgodnie z przywołanym w badaniu ustaleniem w mniej niż 4 proc. przypadków wiercenie docierało do komory miazgi.
Przypadek z jadeitową wstawką pozostaje wyjątkowy w archeologii stomatologicznej Majów. Naukowcy wskazują, że dalsze badania nietypowych modyfikacji zębów mogą pomóc lepiej zrozumieć zarówno ich praktyczne, jak i możliwe symboliczne zastosowania.
Czytaj materiał źródłowy →